Seks i Erotyka

Transwestytyzm (eonizm) – jedno z zaburzeń identyfikacji i roli płciowej, tendencja do czasowego identyfikowania się z płcią przeciwną przejawiającą się zwłaszcza w sposobie ubierania się i zachowania. Słownik Kopalińskiego podaje, że transwestyta to osoba mająca skłonności do noszenia ubiorów, przejmowania sposobu bycia (a często i roli seksualnej) płci odmiennej. Według Encyklopedii PWN transwestytyzm to tendencja do identyfikowania się z płcią przeciwną w ubiorze i w zachowaniu. Słownik Encyklopedyczny Miłość i Seks Lwa Starowicza dodaje, że transwestytyzm ma podłoże seksualne.

Słowo transwestytyzm wprowadził w 1910 roku wybitny seksuolog niemiecki, doktor Magnus Hirschfeld. Słowo pochodzi z języka łacińskiego (ew. greckiego). Trans oznacza za, poza, z tamtej strony, a vestitus – odziany. Synonimem transwestytyzmu jest eonizm. Nazwę tą wprowadził w 1936 roku seksuolog Havelock Ellis, tworząc ją od nazwiska XVIII-wiecznego szlachcica Eona, który to wykazywał skłonności transwestytyczne.

W literaturze anglojęzycznej często zamiast pojęcia transwestytyzm wykorzystuje się zamiennie pojęcie crossdressing. Transwestyta określany jest wówczas jako crossdresser. Zamienniki te używane są głównie dlatego, że słowo transwestytyzm jest przez wielu odbierane negatywnie. Również w Polsce transwestyci nie lubią się tak nazywać, dlatego stosują inne, często skrótowe, określenia, jak np.: tv (tefałka lub tiwi), transka, transetka, crossdresser.

Transwestytyzm może mieć różne formy – od przywdziewania wyłącznie bielizny płci przeciwnej, poprzez zmianę całej odzieży, aż po dużo szersze kształtowanie swojego wizerunku na wizerunek płci przeciwnej. Wymienić tu można odzwierciedlanie fryzury, makijażu, barwy głosu, gestów, sposobu mówienia, sposobu zachowania się itp. Transwestyci mogą także odczuwać zmianę przynależności do płci w sferze psychicznej. Cechą charakterystyczną tego zjawiska jest jednak jego tymczasowość i późniejszy „powrót” do płci pierwotnej.

Transwestytyzm, podobnie jak inne zaburzenia identyfikacji płciowej, dotyka głównie mężczyzn. Transwestytyzm u kobiet może być często niedostrzegany. Akceptowalna różnorodność damskiej mody pozwala kobietom chodzić na co dzień po męsku – np. w spodniach i marynarce. Przez to często kobieta w ogóle nie zdaje sobie sprawy z własnego transwestytyzmu.

Większość polskich źródeł, w tym m. in. opracowania polskich lekarzy (Dulko, Imieliński, Starowicz), głosi że transwestytyzm ma wyłącznie podłoże seksualne. W niektórych źródłach można nawet wyczytać, że transwestytyzm jest fetyszyzmem polegającym na tym, że osoba nie może osiągnąć satysfakcji seksualnej bez ubrania się w odzież płci przeciwnej. Jest to nieprawidłowe, bardzo ograniczone rozumienie transwestytyzmu. Światowa Organizacja Zdrowia, poprzez klasyfikację ICD, wyróżnia dwa rodzaje transwestytyzmu: transwestytyzm podwójnej roli i transwestytyzm fetyszystyczny. Transwestytyzm o typie podwójnej roli nie ma podłoża seksualnego. Transwestytyzm fetyszystyczny natomiast rozumiany jest jako przebieranie się mające na celu osiągnięcie satysfakcji seksualnej. Niestety w Polsce oba pojęcia są zazwyczaj mylone i utożsamiane po prostu z fetyszyzmem.

W materiałach anglojęzycznych najczęściej spotyka bardziej ogólne określenie, mówiące że celem przebierania się jest osiągnięcie „emocjonalnej, psychicznej lub seksualnej satysfakcji”. Dla przykładu Dictionary of Sexuality autorstwa Namepath & Associates LTD mówi, że transwestyta to osoba, która ubiera odzież płci przeciwnej dla przyjemności seksualnej lub emocjonalnej, bądź obu na raz.

Chociaż czynnik satysfakcji seksualnej występuje zdecydowanie najczęściej, transwestytyzm jako taki jest bardziej związany ze strefą uczuciową, emocjonalną i psychicznymi uwarunkowaniami danej osoby. Może wiązać się z czystą potrzebą doświadczania roli odmiennej płci. Chodzi tu jednak bardziej o samo doświadczanie, niż o rzeczywistą zmianę płci. Transwestyci nie są bowiem zainteresowani bezpowrotną zmianą płci. Mogą funkcjonować na co dzień w swojej „oryginalnej” płci fizycznej, tworzyć heteroseksualne związki, zakładać rodziny.

Transwestytyzm nie pociąga za sobą homoseksualizmu. Typowy transwestyta m/k to heteroseksualny, na co dzień pozornie zwykły mężczyzna, który ubiera się i zachowuje po męsku. Jednak co jakiś czas pojawia się u niego potrzeba przeistoczenia w kobietę. Wówczas zakłada kobiece ubranie, często także perukę, robi makijaż i występuje w swoje kobiece ego. W pewnym sensie opuszcza on swoją pierwotną płeć; często można powiedzieć, że ma w sobie dwie osobowości, a każda z nich może mieć inne wzorce zachowań.

W literaturze rzadko można spotkać się z pojęciem transwestytyzmu permanentnego, w którym występuje stała potrzeba ubierania się w odzież płci odmiennej.

Przebieranie się często ukierunkowane jest bezpośrednio na sferę seksualną – ma wówczas na celu osiągnięcie satysfakcji seksualnej. Określa się to mianem fetyszyzmu transwestytycznego lub transwestytyzmu fetyszystycznego. Ubiór i odgrywanie roli płci przeciwnej staje się wówczas podstawowym źródłem osiągnięcia satysfakcji seksualnej. Transwestyta przebiera się wówczas zazwyczaj pod wpływem podniecenia seksualnego. Po orgazmie, będącym najczęściej wynikiem masturbacji, wraca do swego biologicznego wcielenia. Znane są przypadki, w których przebranie jest warunkiem koniecznym do osiągnięcia orgazmu, zachowanie takie uznawane jest wówczas za chorobę.

Dla odmiany w transwestytyzmie aseksualnym powodem zachowań jest osiągnięcie spełnienia emocjonalnego, psychicznego. W tym przypadku odgrywanie roli płci przeciwnej pozwala odnaleźć się wewnętrznie, osiągnąć wewnętrzny spokój. Transwestytyzm taki nie jest powiązany z aspektem erotycznym. Zachowanie to sklasyfikowane jest pod pojęciem transwestytyzmu o typie podwójnej roli, w którym przebieranie się w odzież płci przeciwnej ma na celu osiągnięcie przyjemności z chwilowego odczuwania przynależności do płci przeciwnej, jednak bez chęci bardziej trwałej zmiany płci i bez pragnienia operacyjnego potwierdzenia tej zmiany. Przebieraniu się nie towarzyszy podniecenie seksualne.

W literaturze i w źródłach internetowych spotkać można jeszcze wiele innych pojęć związanych z transwestytyzmem, nie wszystkie są odpowiednio sklasyfikowane, jednak warto je podać jako pewien punkt odniesienia. Wymienić tu można m.in.:

* transwestytyzm łagodny, ograniczający się do istnienia pragnień ubierania się w odzież płci odmiennej i sporadycznego przebierania się w ukryciu,
* transwestytyzm aktywny, charakteryzujący się silną dążnością do przebierania się oraz zaakceptowania przez społeczeństwo w tym stroju,
* transwestytyzm narcystyczny, gdzie źródłem satysfakcji jest fascynacja własnym ciałem,
* transwestytyzm heteroseksualny, w którym kontakty heteroseksualne są dominujące i prawidłowe, a potrzeba transwestytyzmu przejawiać się może w przyjmowaniu kobiecej, “biernej” roli seksualnej lub wyłącznie w okresowym przebieraniu się,
* transwestytyzm homoseksualny, częściej spotykany u kobiet, w którym to odgrywanie roli płci przeciwnej przenosi się także na sfery preferencji seksualnych,
* transwestytyzm biseksualny (filofeminizm), występujący u mężczyzn i polegacy na zamiłowaniu do kobiecości, którą kreują we własnym ja,
* transwestytyzm ekshibicjonistyczny, w którym źródłem satysfakcji (w tym przypadku przed wszystkim seksualnej) jest pokazywanie się innym ludziom w stroju płci przeciwnej,
* transwestytyzm automonoseksualny, charakteryzujący się upodobnianiem własnego ciała do partnera płci przeciwnej celem utożsamiania się z nim.

Z niektórych badań wynika, że w transwestytyzmie istnieje czasami tendencja do stawania się transseksualistą w miarę upływu czasu.

Na podstawie danych klinicznych można oszacować liczbę transwestytów w Polsce na około 2 procent populacji. Wg badań Lwa-Starowicza (Raport na temat seksualności Polaków 2002) skłonności do transwestytyzmu wykazuje 4 procent Polaków.